Energiearmoede in Nederland: de cijfers, oorzaken en oplossingen

Wist je dat honderdduizenden Nederlandse huishoudens in energiearmoede leven, terwijl de energierekening blijft stijgen? Misschien denk je bij energiearmoede al snel aan een ver land of een uitzonderlijke situatie. De realiteit is anders. Ook in Hulst en de rest van Zeeland hebben gezinnen moeite om de verwarming aan te laten, de was te draaien of de rekening te betalen. Wij zien dat dagelijks in onze gesprekken met inwoners. In dit artikel leggen we uit wat energiearmoede precies is, hoe groot het probleem is, wat de oorzaken zijn en vooral: wat je eraan kunt doen.

Wat is energiearmoede precies?

Energiearmoede is geen vaag begrip. Het verwijst naar huishoudens die een laag inkomen hebben en tegelijk een hoge energierekening betalen of in een slecht geïsoleerd huis wonen. Je kunt dus een redelijk inkomen hebben en toch in de knel komen, bijvoorbeeld doordat je woning slecht is geïsoleerd of doordat je energieleverancier een hoog tarief rekent. Andersom kan een laag inkomen in een goed geïsoleerd huis juist betekenen dat je niet in energiearmoede zit.

De officiële definitie van TNO en CBS

TNO en CBS meten energiearmoede op basis van inkomen en energielasten. Concreet kijken zij naar huishoudens met een laag inkomen in combinatie met een hoge energierekening, of naar huishoudens met een laag inkomen in een woning met een slecht energielabel. Die combinatie bepaalt of iemand als energiearm wordt gezien. De cijfers van TNO en het CBS vormen de basis van vrijwel elk landelijk beleid op dit gebied.

Signalen van energiearmoede in je eigen omgeving

Energiearmoede is niet altijd zichtbaar. Mensen schamen zich, betalen rekeningen te laat of laten de verwarming uit. Toch zijn er signalen die wij vaak tegenkomen:

• De thermostaat staat structureel laag, ook in de winter.
• Er wordt gekookt op een elektrisch kookplaatje of magnetron omdat gas te duur is.
• De was wordt met de hand gedaan of uitgesteld.
• Er zijn betalingsachterstanden bij de energieleverancier.
• Mensen durven geen hulp te vragen uit angst voor stigma.

De cijfers: hoeveel huishoudens in Nederland?

Hoe groot is het probleem nu echt? De cijfers liegen er niet om. In 2023 leefden naar schatting 400.000 tot 600.000 Nederlandse huishoudens in energiearmoede. Dat is een stad ter grootte van Utrecht of Rotterdam. De schattingen verschillen omdat de definitie en de meetmethode per onderzoek verschillen, maar de orde van grootte is duidelijk: dit raakt honderdduizenden mensen.

Landelijke cijfers van TNO en CBS

TNO en CBS publiceren regelmatig nieuwe cijfers over energiearmoede. Zij combineren inkomensgegevens met energieverbruik en woningkenmerken. Uit die analyses blijkt dat energiearmoede niet gelijkmatig over Nederland is verdeeld. Sommige provincies en regio’s hebben duidelijk meer energiearme huishoudens dan andere. Ook blijkt dat het probleem hardnekkig is: zonder gericht beleid daalt het aantal energiearme huishoudens nauwelijks.

Energiearmoede in Zeeland en Hulst

Zeeland is een regio met relatief veel energiearmoede. Dat komt onder meer door het relatief hoge aandeel oudere woningen, het beperkte aanbod van goed geïsoleerde huurwoningen en het feit dat veel inwoners een laag inkomen hebben. In Hulst en omliggende kernen zien wij dat terug in de praktijk. Mensen wonen vaak in woningen die decennia geleden zijn gebouwd, zonder spouwmuurisolatie of met enkel glas. De energierekening loopt op, terwijl het inkomen niet meegroeit.

Oorzaken: waarom blijft energiearmoede hardnekkig?

Energiearmoede verdwijnt niet vanzelf. Er zijn meerdere oorzaken die elkaar versterken. We zetten de belangrijkste op een rij.

Stijgende energieprijzen en inflatie

De energieprijzen zijn de afgelopen jaren flink gestegen. Zelfs met overheidsmaatregelen blijven de kosten voor veel huishoudens hoog. Tegelijk stijgen ook de prijzen van boodschappen, huur en vervoer. Een laag inkomen dat niet meestijgt met de inflatie betekent dat er steeds minder ruimte overblijft voor de energierekening. De energietoeslag en het noodfonds zijn tijdelijke landelijke regelingen die verlichting boden, maar zij lossen het structurele probleem niet op.

Slechte isolatie en huurwoningen

Een groot deel van de energiearmoede zit in de woning zelf. Slecht geïsoleerde woningen vragen meer energie om warm te blijven. Voor huurders is verduurzaming vaak lastig: zij mogen niet zomaar ingrijpen in de woning, en verhuurders hebben niet altijd prikkels om te investeren. Zo blijft een huurwoning jarenlang een energievreter, terwijl de huurder de rekening betaalt.

Onbenutte regelingen zoals de energietoeslag

Er bestaan regelingen die mensen helpen, maar ze worden lang niet altijd aangevraagd. De energietoeslag is daar een voorbeeld van. Veel mensen weten niet dat ze ervoor in aanmerking komen, vinden de aanvraag te ingewikkeld of schamen zich. Het noodfonds biedt eveneens tijdelijke ondersteuning, maar bereikt niet iedereen. Wij zien dat juist de mensen die het het hardst nodig hebben, het minst geneigd zijn om hulp te zoeken.

Gevolgen voor gezinnen en de samenleving

Energiearmoede is meer dan een financiële kwestie. Het raakt de gezondheid, het welzijn en de sociale positie van mensen. De gevolgen zijn vaak langdurig en stapelen zich op.

Gezondheid en welzijn

Onderzoek van het RIVM laat zien dat wonen in een koud, vochtig huis samenhangt met gezondheidsklachten. Denk aan luchtweginfecties, astma, gewrichtspijn en slaapproblemen. Kinderen die opgroeien in een koud huis presteren slechter op school en zijn vaker ziek. Ouderen lopen extra risico. Energiecoaches in Hulst horen regelmatig dat mensen de verwarming laag houden uit angst voor de rekening, met alle gevolgen voor hun gezondheid.

Financiële stress en schulden

Wie maandenlang moet puzzelen om de energierekening te betalen, leeft met constante stress. Die stress leidt tot slaapproblemen, relatieproblemen en soms tot schulden. Mensen stellen noodzakelijke uitgaven uit, vermijden sociale contacten omdat ze geen geld hebben om iets te doen, en raken geïsoleerd. Energiearmoede is zo niet alleen een economisch probleem, maar ook een sociaal probleem.

Wat doen energiebanken en energiecoaches?

Gelukkig staat niemand er alleen voor. Energiebank Hulst biedt energiecoaches en praktische hulp aan inwoners die moeite hebben met hun energierekening. Een energiecoach komt bij je thuis, kijkt samen naar je verbruik en je woning, en geeft advies dat direct toepasbaar is. Geen ingewikkelde theorie, maar concrete stappen.

De rol van energiecoaches in Hulst

Onze energiecoaches helpen bij het lezen van de energierekening, het aanvragen van regelingen en het vinden van besparingsmogelijkheden. Denk aan het plaatsen van tochtstrips, het instellen van de cv-ketel, het gebruik van ledlampen en het beter benutten van de thermostaat. Soms is een kleine ingreep al genoeg om tientallen euro’s per maand te besparen. We kijken ook naar gedrag: wanneer zet je de verwarming aan, hoe lang douche je, en welke apparaten slurpen stroom?

Samenwerking met gemeente en welzijnsorganisaties

Energiebank Hulst werkt samen met de gemeente Hulst en lokale welzijnsorganisaties. Die samenwerking is belangrijk, want energiearmoede vraagt om een aanpak die verder gaat dan alleen energie. Soms is er ook hulp nodig bij schulden, bij het aanvragen van toeslagen of bij het vinden van passende woonruimte. Door samen te werken kunnen we mensen breder ondersteunen en voorkomen dat ze van het ene loket naar het andere worden gestuurd.

Wat kun je zelf doen? Tips en regelingen

Je kunt zelf al veel doen, ook als je weinig geld hebt. We geven een paar concrete tips en regelingen die het verschil maken.

Direct energie besparen in huis

Kleine aanpassingen leveren vaak al snel resultaat op. Denk aan:

• Zet de thermostaat één graad lager en trek een trui aan.
• Plaats tochtstrips bij deuren en ramen.
• Gebruik ledlampen in plaats van halogeen of gloeilampen.
• Zet apparaten volledig uit in plaats van op stand-by.
• Douche korter en gebruik een waterbesparende douchekop.
• Was op een lagere temperatuur en vul de machine goed.

Regelingen en subsidies aanvragen

Er zijn verschillende regelingen waar je mogelijk recht op hebt. De energietoeslag en het noodfonds zijn tijdelijke landelijke regelingen die bedoeld zijn om huishoudens met een laag inkomen te ondersteunen. Daarnaast zijn er lokale initiatieven in Hulst, bijvoorbeeld via de gemeente of via energiebank Hulst. Onze energiecoaches helpen je graag bij het aanvragen, zodat je niet verdwaalt in formulieren en voorwaarden.

Veelgestelde vragen

Wat is energiearmoede precies?

Energiearmoede betekent dat een huishouden een laag inkomen heeft en tegelijk een hoge energierekening betaalt of in een slecht geïsoleerd huis woont. TNO en CBS meten dit op basis van inkomen en energielasten.

Hoeveel huishoudens in Nederland leven in energiearmoede?

In 2023 leefden naar schatting 400.000 tot 600.000 Nederlandse huishoudens in energiearmoede. Zeeland is een regio met relatief veel energiearmoede.

Kan ik hulp krijgen van een energiecoach in Hulst?

Ja. Energiebank Hulst biedt energiecoaches en praktische hulp. Een energiecoach komt bij je thuis, kijkt naar je verbruik en je woning en geeft advies dat je direct kunt toepassen.

Welke regelingen bestaan er voor energiearmoede?

De energietoeslag en het noodfonds zijn tijdelijke landelijke regelingen. Daarnaast zijn er lokale initiatieven in Hulst. Onze energiecoaches helpen je bij het aanvragen.

Wat kost hulp van een energiecoach?

De hulp van energiebank Hulst en onze energiecoaches is gratis. We willen dat iedereen in Hulst toegang heeft tot ondersteuning, ongeacht inkomen.

Energiearmoede is geen individueel probleem, maar vraagt om collectieve actie en lokale ondersteuning zoals die van energiebank Hulst. Door samen te werken, regelingen te benutten en elkaar te helpen, kunnen we ervoor zorgen dat niemand in de kou zit. Heb je vragen of wil je een energiecoach inschakelen? Neem contact op met energiebank Hulst en zet vandaag nog de eerste stap.